سدها جزو اولين سازه هاي بزرگ ساخت بشر براي كنترل و تسلط بر طبيعت هستند. اولين شهرهاي جهان در خاورميانه برای دسترسي دائم به آب آشاميدني و كشاورزي در كنار رودخانه ها ايجاد شده بود اما از آنجاييكه در اين مناطق جريان رودخانه در ماههايي از سال، زياد و در ماههاي تابستان كم و ناكافي بود از این رو ايجاد سد از همان ابتداي شهرنشيني مورد توجه قرار گرفت.
از مهمترين دلايل ساخت سدها از آغاز تا پيش از اختراع برق را مي توان ذخيره آب، كنترل سيلاب و تنظيم و انحراف آب برشمرد كه در مناطق نيمه خشك جهان (مانند خاورميانه و شمال آفريقا) هنوز از مهمترين اهداف سدسازي است
پیشرفت انقلاب اسلامی در زمینه صدسازی
در حال حاضر کشور ایران سومین کشور برتر سدسازی در دنیا میباشد که قابلیت امکان اجرای طرحهای بزرگ سدسازی و صدور خدمات مهندسی سدسازی برای سایر کشورها از جمله پنج کشور آفریقایی و آسیایی را که در حال اجرای سدهای بزرگ و پیچیده ای هستند، در کارنامه خود دارد ضمن آنکه دانش و تجربیات حاصله از روند اجرائی طرحها، دستیابی به استانداردهای علمی، خودباوری و اتکای به نفس کارشناسان ایرانی و اتخاذ استراتژیهای مناسب، در این امر مهم بی اثر نبوده است.
جشن خودکفایی در سدسازی
دکتر احمدی نژاد رییس جمهور اسلامی ایران بعد از بازدید از مراحل پایانی سد مخزنی کارون ۴ ، بلندترین سد بتونی کشور را به طور کامل به بهره برداری رساند.
همچنین رییس جمهور بعد از افتتاح سد در مراسم جشن خودکفایی در صنعت سدسازی سخنرانی خواهد کرد.
براساس این گزارش؛ سد مخزنی کارون ۴ در استان چهارمحال و بختیاری در فاصله حدود ۱8۰کیلومتری جنوب غرب شهرکرد و ۴ کیلومتری پایین دست محل طلاقی رودخانه های ارمند و بازست واقع شده است.
این طرح با اهداف تولید انرژی برق آبی متوسط سالانه به میزان ۲۱۰۰ گیگا وات ساعت، پیوستن به گروه سدهای زنجیره های کارون به منظور تامین آب مورد نیاز صنعت و کشاورزی در دشت های پایین دست و کنترل طغیان و سیلابهای مخرب رودخانه کارون اجرا شده است.
نهضت سدسازی از دستاوردهای ۴۰ ساله انقلاب
با گذشت ۴۰ سال از عمر انقلاب اسلامی دستاوردهای بزرگی به دست آمد که نهضت سدسازی و بومی کردن آن در کشور یکی از این موفقیتهای بسیار مهم است.
مدیرعامل شرکت مدیریت منابع آب ایران از وجود ۱9 سد قبل از پیروزی و استقرار انقلاب اسلامی در کشور سخن گفت و عنوان کرد: تمامی این سدها توسط مهندسان و تکنسینهای خارجی ساخته شده بود در حالیکه پس از پیروزی انقلاب اسلامی تحول عظیمی در صنعت سدسازی کشور رخ داد.
مدیرعامل شرکت مدیریت منابع آب ایران اظهار داشت:در حال حاضر ۱۲۰ سد نیمه تمام در حال ساخت در ایران وجود دارد که از این تعداد، ۴۳ سد هدف شرب را بهدنبال دارد و باید حداکثر تا پایان برنامه ششم، به مدار بهرهبرداری وارد شود اما باید اعلام کرد کهاجرای این طرحها به بیش از ۱۵ هزار میلیارد تومان سرمایه نیاز دارد. همچنین در طرح ارزیابی و بازنگری سدها، مقرر شد که این ۴۳ سد به طور حتم اجرایی شود.
ترینهای سدسازی ایران
همچنین از جمله سدهای در دست بهرهبرداری ایران میتوان به سد کارون ۳ با ارتفاع ۲۳۰ متر از پی به عنوان بلندترین سد بتنی کشور یاد کرد؛ سد گتوند علیا با ارتفاع ۱۸۲ متر از پی بلندترین سد خاکی و سد جگین با ارتفاع ۸۰ متر از پی و حجم مخزن ۳۰۰ میلیون مترمکعب در رقوم نرمال، بلندترین سد بتن غلطکی در کشور است.
بلندترین طول تاج نیز مربوط به سد چاهنیمه ۴ با طول تاج بیش از ۱۵ کیلومتر و حجم مخزن ۸۲۰ میلیون مترمکعب در رقوم نرمال در مرز بین ایران و افغانستان و بیشترین حجم مخزن نیز مربوط به سد کرخه با حجم مخزن ۵۳۴۷ میلیون مترمکعب در رقوم نرمال میشود.
جمع بندی
از اول مهرماه سال ۱۳۸۴ تا پایان شهریورماه سال ۱۳۸۸، بالغ بر ۱۸ سد بهبهرهبرداری رسید اما قله سدسازی در دولت دهم و با تعداد ۳۹ سد قرار داشت. پس از آن، دولت تدبیر و امید، بهطور جدی در بحث سدسازی مورد انتقاد قرار گرفت و همین مساله موجب شد که تعداد سدهای بهرهبرداری شده در این دولت، با کاهش روبرو شود و دولت یازدهم، ۲۵ سد و دولت دوازدهم نیز تنها سه سد را بهبهرهبرداری برساند. اما درمجموع طی این سالها، ۱۷۲ سد به ظرفیت ۵۱۷۶۵ میلیون مترمکعب بهبهرهبرداری رسیده و براساس برنامهریزیهای صورت گرفته، اکنون ۶۷۲ سد در دست بهرهبرداری، ۱۲۰ سد در دست ساخت و ۱۷۶ سد در دست مطالعه قرار دارد.
